Pokrzywa to roślina, której nie trzeba nikomu przedstawiać – choć wielu zna ją głównie z dzieciństwa, kiedy parzyła w łydki podczas zabawy w chowanego w wysokiej trawie. Jej piekące listki kryją jednak w sobie bogactwo, które czyni z niej jedną z najcenniejszych roślin w polskiej fitoterapii. Wysoka, smukła, o ząbkowanych liściach i drobnych, niepozornych kwiatach, rośnie niemal wszędzie – na skraju lasu, przy płotach, w ogrodach i nad rzekami. Jest niezwykle odporna i żywotna, a tam, gdzie się zadomowi, potrafi utworzyć gęste, zielone połacie.
W zielarstwie
W zielarstwie wykorzystuje się zarówno liście (Folium Urticae), jak i korzenie (Radix Urticae), a czasem także całe ziele (Herba Urticae). Zbiór liści przeprowadza się od maja do lipca, zanim roślina zakwitnie, ponieważ wtedy zawierają najwięcej wartościowych składników. Korzenie pozyskuje się jesienią lub wczesną wiosną.
Pokrzywa jest prawdziwą skarbnicą substancji aktywnych – zawiera witaminy A, C, K, E oraz z grupy B, a także minerały: żelazo, krzem, magnez, wapń, potas, mangan i cynk. W jej skład wchodzą również flawonoidy, chlorofil, kwasy organiczne (m.in. kwas mrówkowy, który odpowiada za pieczenie), fitosterole i lignany. Dzięki tak bogatej zawartości składników pokrzywa działa wielokierunkowo.
Wewnętrznie stosuje się ją przede wszystkim w anemii, osłabieniu, stanach wyczerpania i rekonwalescencji – wspomaga wytwarzanie czerwonych krwinek i hemoglobiny, wzmacnia cały organizm. Pobudza przemianę materii, działa moczopędnie, oczyszczając krew i wspierając pracę nerek. Jest pomocna w dnie moczanowej, reumatyzmie, kamicy nerkowej i obrzękach. Jej wpływ na układ trawienny obejmuje poprawę apetytu, regulację wydzielania soków żołądkowych i łagodne działanie przeciwbiegunkowe.
Zewnętrznie napary z liści pokrzywy stosuje się w pielęgnacji włosów – wzmacniają cebulki, zmniejszają przetłuszczanie i łupież. Okłady z pokrzywy mogą łagodzić bóle stawów, a świeże liście były dawniej używane do tzw. biczowania reumatycznego – lekkiego uderzania nimi w bolące miejsca w celu pobudzenia krążenia i zmniejszenia dolegliwości bólowych.
Według Słowian
W kulturze słowiańskiej pokrzywa miała znaczenie ochronne i oczyszczające. Wierzono, że odgania złe moce, a jej zapach i moc parzących włosków odpędzają nie tylko choroby, ale i demony. W niektórych regionach wrzucano ją do ognia podczas obrzędów, by wypędzić z domostwa choroby i pecha. Wiosną młode liście pokrzywy były jednym z pierwszych źródeł witamin po zimie – zjadano je w zupach, sałatkach i naparach, traktując jak dar od natury na nowy początek roku.
Pokrzywa uczy, że to, co na pierwszy rzut oka wydaje się nieprzyjemne czy kłopotliwe, może być w rzeczywistości niezwykle wartościowe. Jej parzące włoski chronią to, co w niej najlepsze, a jej odporność i zdolność do odradzania się z roku na rok czynią z niej symbol siły i wytrwałości. Kiedy więc spotkasz ją na swojej drodze, może zamiast omijać, warto się zatrzymać – i zobaczyć w niej nie wroga, lecz sprzymierzeńca.