Lipa od wieków była jednym z najświętszych drzew w kulturze słowiańskiej. Sadzenie jej w pobliżu domostwa uważano za najlepszą ochronę przed złymi mocami i nieszczęściem. Pod jej rozłożystą koroną zbierano się na narady, odpoczynek i modlitwę, a w cieniu lipowych liści rozstrzygano spory, wierząc, że obecność tego drzewa sprzyja zgodzie. W Noc Kupały lipowe gałązki wplatano w wianki, a suszone kwiaty przechowywano w domach, by przez całą zimę chroniły domowników przed chorobami. W wielu wsiach lipa była drzewem opiekuńczym – miejscem, w którym łączono świat ludzi i duchów natury.
W Zielarstwie
W fitoterapii kwiat lipy (Tiliae flos) jest ceniony przede wszystkim za działanie napotne, łagodzące i rozgrzewające. Napar z lipy jest niezastąpiony przy przeziębieniach, grypie, bólach gardła i stanach gorączkowych – nie tylko wspomaga naturalną reakcję organizmu, ale też łagodzi kaszel i koi podrażnione drogi oddechowe. Dzięki obecności flawonoidów i śluzów roślinnych działa osłaniająco na błony śluzowe, a zawarte w nim olejki eteryczne delikatnie uspokajają i ułatwiają zasypianie. Lipa wykazuje także właściwości przeciwzapalne, przeciwskurczowe i moczopędne, co czyni ją rośliną wielokierunkowego zastosowania.
Z punktu widzenia towaroznawstwa zielarskiego kwiatostany lipy zbiera się w pełni kwitnienia, w suchy dzień, najlepiej w godzinach porannych. Ważne jest, aby kwiaty były rozwinięte, ale nieprzekwitłe, a suszenie odbywało się w przewiewnym, zacienionym miejscu – wtedy zachowują swój charakterystyczny miodowy aromat. Surowiec wysokiej jakości powinien mieć jasną, słomkową barwę i delikatny, słodki zapach.
W kulturze ludowej
W medycynie ludowej napar z lipy podawano nie tylko przy infekcjach, ale także w stanach napięcia nerwowego, bezsenności czy kołataniach serca. Stosowano go także zewnętrznie – do kąpieli łagodzących napięcie mięśni i jako okłady na oczy przy podrażnieniach. Dawniej wierzono, że regularne picie lipowej herbaty wzmacnia serce i przedłuża życie.
Lipa ma też swoje miejsce w kulinariach – z jej kwiatów przygotowuje się aromatyczne syropy, miód lipowy uchodzi za jeden z najbardziej szlachetnych, a młode liście można dodawać do sałatek. Obecność lipy w ogrodzie to nie tylko walory estetyczne – to także zaproszenie dla pszczół i innych owadów zapylających, które znajdują w niej obfite źródło nektaru.